|
Il
teatro dei burattini
(Continuità
scuola primaria e scuola secondaria di primo grado)
Dalla
rivista "O Gianchelòn"
A
FOA DO POGHETIN
(storia
in dialetto graziotto di Anna Marìa Carpena)
O
Poghetin o l'éa n'ométo che ne te ghe davi 'na palanca; rensenìo come
'n sezo picossin, stigio come 'n scaòcio de vigna. O ne g'avéva ne
arte ne parte, pe 'a gente o l'éa meno de 'na méza cassèa e se
quarcun lo ciamàva a fa' na mèza giornà i lo pagavo con 'na castagna
babussà.
O
stava en te ' na caséta dàa Lama, arente ' na mua-gia dove gh'ea 'na
portéta ch'a metéva en tì Sèchi. Soto gh'éa 'na specie de stàla
ch'a fava anca da cösi-na e sorve 'na stansiéta négra che se g'andava
per 'na scàa del legno che aa silàva quando tè montavi i scaìn.
Na
vota che o l'éa a sapà l'orto o trèva 'n cito de
ramo
mèzo sconsumao e dào piazé a ghe vén l'aiguéta 'n boca
pensando a quèlo che o se ghe pè catà.
O
co mensa a dì: - se me ghe càto e siéze devo cacià via i noci, se me
cato e nóze devo cacià via a sgussa,
se
ghe cato i lupin devo cacià via a pèle... me ghe catoiò i fìghi
sechi che gh'è da cacià via solo o picòlo e so'o giàsso o l'è bon
anca quelo!
O
mola li sapa e rascèlo e o va da n' ostaìa che a l'éa lì ai Bacion.
E
o ghe domanda ào padron: - Quanti fìghi sechi me de pe
'n cito?
-
Pe 'n cito te do 'n figo - o g'aresponda lù.
-
L'è pogo. M'en serco n'atro. -
O
va ciù avanti, da n'ostaìa en tô canà e o ghe domanda àa padrona:
-
Quanti fìghi sechi me dé pe 'n cito? -
-
Doi - a g'aresponda quéla, perché i l'eo ciù pece-' nin.
-
Tropo poghi - o disa, - m'en sérco n'atra. -
O
vén verso a Fontana ch'a gh'éa sempre una ch'a g'aveva 'n bancheto
arente ai trègi e o ghe domanda quanti fighi a ghe dava pe 'n cito.
-
Trei - a g'aresponda a dona che a l'éa de Biassa e a n'aveva anca vendüo
gnente.
-
Tropo poghi - o disa o Poghetin che ghe pava d'avé fato tanta fadiga a
scavà quélo citin.
Aloa
o va a Ria che gh'ea n'ostaia con doe porte e ghe vén de pensà: - I
l'en ciü richi e i me 'n diàn de ciü -
Drento
gh'ea n'omo con en scozà gianco che o con-diva o bacalà, ma ghe voéva
'na palanca solo per sentì l'odo'.
O
ghe domanda: - Quanti fighi sechi me daiessi pe 'n cito? -
-
T'en dago quatro, se ne t'en vè via de chi che g'o da fa'! - O
Poghetin, ch'o ne sa cosa respondeghe de rima, o va a Vrignan vècio che
gh'éa n'ostaia en fondo, dào Palasso, dove i g'andavo i sordati de
Santa Maria.
-
Quanti fighi sechi medé pe 'n cito? - o domanda a 'na dona ch'a veniva
da pia l'aigöa.
-
T'én dago cinque e un de bada se tè m'agiùti a china a sécia. -
O
Poghetin, contento come 'na pasqua, con i sei fighi drente 'na fògia, o
pensa d'andà a mangiàseli a ca' soa, en santa pase.
O
monta a scàa pe' andasene en ta se stansiéta, o se séta en sôo lèto
e o comensa a mangiàse o primo figo. O denta o picôlo, o lo méta en sìma
a l'ungia e con 'na biciolà o lo fa svoà traverso ào barcon. Proprio
en tè quélo momento o passa o diavo ch'o veniva zü dàa Corosèla
dove o l'éa andào a sercà quarche anima persa e o picólo do Poghetin
o ghe pica proprio en sima a n'oécia. O diavo o se ferma, o se mia 'ntorno
e o giastema fra i denti: - Cose l'è stào? cose l'è stào? -
O
Poghetin, che o ne s'è ascòrto de gnente, o se mangia o segondo figo,
o sbicìóla zü dào barcon n'atro picólo che o pia l'atra oécia do
diavo. Questo o torna a mià 'n la per vede chi l'è che ghe fa i
schersi; àa fin o mia 'n su e o pia 'n te nocio o picólo do tèrso
figo seco.
-
Poghetin! téi ti che te me cogioni? Aóa vegno su e te mangio vivo - o
ghe grida e o s'infia su pe 'a scàa.
O
Poghetin, quando senta a voze do diavo o scrincia zü dào barcon e o da
de gambe pe' i orti di Séchi co' o diavo che o ghe svoa adaré come 'n
can coa lévoa. Per sarvasse o monta en se n'erbeo e o s'a-sesta ben tra
doi rami 'ncrozai. Quel' àtro o se ghe ferma solo pantassando, e o ghe
fa, disa: - De chi ne me smevo, venisse o Padreterno! -
-
Ma co' stò fato - o cianza o Poghetin. -
Eo
lì che me mangiavo i me fighi séchi, ne davo fastidio a nissun!
-
Te m'è tiao 'n sasso 'n testa! -
-
Ma no! o l'ea solo 'n picólo! L'èa megio che me mangiavo anca
quélo! -
-
Dove te l'è piai i fighi sechi? - o s'enforma o diavo.
-
L'ho catài a Vrignan, con en cito! -
-
Te ghe n'è ànca? -
-
Trei. -
-
Caciamene un che m'óo mangio e m'en vago via. -
-
E se poi ne te t'en vè? -
-Parola
de diavo! -
Poghetin
o se spòrza 'na sista e o ghe cacia o fìgho. O diavo o lo pia d'asbrivo
e o sóo mangia. Poi o ghe grida:
-
O m'è caito en to' pisso d'àse. Caciamene n'atro, che poi vago via. -
-
Parola de diavo? - o s'anforma Poghetin.
-
Parola de diavo - o prométa l'atro. Poghetin o ghe cacia o segondo figo
e o diavo o se mangia anca quélo, poi o ghe grida: - Ol'è caito en ta
merda de vàca! Càciamene n'atro e mia de non falo caì
en te baléte de pégoa, se no de chi ne me smèvo.
-
E come fago a vede dove o va a cai? -
-
Spòrsemelo. -Così te me tii zu! -
-
Mételo 'n sima a na raméta che o piò con na sampéta. -
O
Poghetin o tronca en raméto séco e o g'anfìa l'ùrtimo figo, poi o se
spòrza perché o diavo o lo possa pià. Ma o diavo o s'acöcia en mèzo
a l'erba poi o lünga o brasso e o grida:
-
Ne g'arivo, spòrzete anca 'n pò.
O
Poghetin o se spòrza quanto o pè, paendoghe che o diavo o ne g'arivàsse
davéo e quélo d'asbrivio o vén fèa dao palèo come 'n scrinciabale,
o guanta Poghetin pe 'n brasso e lo meta drente ao saco. Poi o ghe da 'na
bèla ligadüa, o so'o posiziona sorve 'na spala e o pia a corsa de tra
e müage, lèsto come se venisse doman.
Poghetin,
sarao 'n to saco o se strissa o servèlo per studià come liberasse e
quando o s'ascorza che o dìavo o l'a piào su pe' o canà e o senta o dòne
ch'i l'en a lavà i drapi en sée ciàpe da Fontanela o se meta a fa vóze
de dòna.
-
O che bel'aigoa fresca, che séde ch'a gò; me vén anca vògia de pissà,
a sentìla score tra i pé...
A
sentì quela voze ao diavo a ghe vén vogia daveo de beve e de pissà; o
lassa lì o saco e o va zü pe' o canà a fa i se besogni.
O
Poghetin, quando o s'ascòrza d'esse solo, o ciama agiüto. I lo sento e
dòne che i l'éo a pià l'aigoa, i lo sligo e i ghe dàn 'na man a
riencì o saco de sassi.
Quando
o diàvo o retorna o ne s'ascorza de gnente: o pia o saco e o se l'ambelìna
en sée spale, poi o tia su pée cave dove o stava de ca e za d'en fondo
àa strada o coménsa a gridà:
-
Maièa! Meta su a paèa che o Poghetin o l'è chi! -
A
Maièa, che l'éa se mogié, quando a senta a voze do maì, a càcia
legna 'n to fego e quando o diavo o l'ariva l'aigoa za a parpaelàva.
-
Co' stè portao anchè - a domanda.
-
O portao o Poghetin che o pava séco come 'n cioo, ma o péza
come n'assidente.
O
sliga o sacco, o issa l'imbocadüa sorve ao paè... ma o peso di sassi o
se sposta d'en côrpo e o diavo o s'encapèla co' o saco drente l'àigoa
bogìa.
-
Oimé, o diavo o l'è morto! - a se méta a gridà a Maièa.
E
o Poghetin che o s'éa entanào dedarè a 'na ròca per vede come a
l'andava a fenì, o ven d'asbrivo p'anformasse. A Maièa, che a no' o
cognosséva, a ghe conta:
-
O voéva cacià 'n saco de còi drento ao paè, o s'è spendegào e o
gh'è fìnio drento.
-
E come o la fato?
-
O l'ha fato così - e ànca a Maièa a se spéndega verso o paè e o
Poghetin o la pìa pe'i pé e o la càcia drento anca lé.
O
paè o l'éa 'nganciao a 'na cadéna che a ziàva 'ntorno a 'n trave
marso e quando drento a aigoa bogia ghe va a fenì o diàvo, se mogé e
ànca o saco cén de sassi, o sofìto o ne rèza e vén zü trave, cadéna
e paè. E anca 'na pügnata céna de bèle palancone d'òo ch'i pavo
marenghi, che a Maièa a se l'éa ciatà de nascosto a se maì.
O
Poghetin, sito e silensioso o méta tüto drénto a 'n secio e o s'en
torna a cà sóa, 'na volta tanto sensa di gnente a nissun de quela bèla
fortuna che a gh'ea capità.
Con
quéle palanche i diso che o se sia fato 'na cà dai scògi de Codevale,
en t'en sito dove gh'ea 'n ponte de legno che o lociàva e i lo ciàmavo
"passeèa".
E
tüti quéli che se g'atracavo i ghe dovevo da de palanche vée.
|